Skordýrabit
Á hverju sumri leita margir sjúklingar á Húðlæknastöðina vegna
skordýrabitabita. Sumir telja að borið meira á bitum, en áður, en
sennilega er það eingöngu vegna þess að meira er af mýinu.
Í ár (2019) er algengast bit af lúsmýi.
Þess ber að geta að mörg önnur skordýr, en mýflugur geta bitið,
en þessi samantekt er rituð af Bárði Sigurgeirssyni húðlækni og
fjallar fyrst og fremst um mýbit. Einkennin og ráðleggingarnar
gilda þó um sé að ræða bit af örðum skordýrum.


Mýflugurnar
En hvað vitum við um mýflugurnar sem eiga það til að bíta okkur?
Eftirfarandi upplýsingar eru fengnar af Vísindavefnum
(http://visindavefur.hi.is/svar.php?id=365)
Hérlendis eru án efa tvær ættir mýflugna þekktastar, rykmý
og bitmý. Bitmý gengur reyndar undir nokkrum nöfnum, til
dæmis bitmý, bitvargur og vargur. Til eru fjórar tegundir á
Íslandi af bitmýi, en aðeins ein þeirra sýgur blóð úr
spendýrum, að meðtöldum mönnum. Mestan hluta lífsferilsins
eyðir bitmýið sem lirfa á botni straumvatna. Þar festa
lirfurnar sig við undirlagið og fanga og éta það sem rekur ofar
úr vatnakerfinu. Því er mergð bitmýs jafnan mest þar sem
mest magn lífrænna agna flýtur um, eins og við útfall
frjósamra stöðuvatna, til dæmis efst í Elliðaánum eða í Laxá í
Suður-Þingeyjarsýslu. Lífsferill bitmýsins getur tekið allt frá
nokkrum vikum upp í eitt ár. Fljótlega eftir mökun verpa
flugurnar og eru eggin fullþroskuð þegar kvenflugan skríður
úr púpunni.


Af hverju bítur mýið?
Það eru einungis kvenflugurnar sem bíta og þær gera það eftir
að þær hafa verpt í fyrsta skipti. Þá þurfa þær orku til að
mynda fleiri egg. Eftir fyrsta varp eru þær um það bil
helmingur til 2/3 af upprunalegri þyngd, með grannan búk og
geta flogið langar leiðir, oft 10 til 20 km í leit að spendýri til
að sjúga blóð. Orku til flugsins fá þær úr blómasykri, en
fullorðin karldýr fá alla sína orku úr blómasykri. Til að leita
uppi spendýrið laðast þær að koltvísýringi, sem skýrir hví þær
sækja til að mynda í andlit manna.
Er einhver viss árstími sem flugan bítur frekar?
Á Íslandi flýgur bitvargurinn á vorin, á Suðurlandi í maí og á
Norðurlandi í júníbyrjun. Ef mikið er af lífrænu reki sem
lirfurnar geta nýtt sér flýgur önnur kynslóð í júlí til september
og hugsanlega eru þrjár kynslóðir í sumum ám á
Suðvesturlandi. Bestu skilyrði til þess að bitmýið fljúgi eru
hægviðri, hlýindi og mikill raki, til dæmis eftir skúr.
Þegar mikill vindur er eða mjög kallt geta mýflugurnar ekki flogið
og halda sig undir gróðri.


Af hverju sleppa sumir algjörlega við bit á meðan aðrir eru illa
bitnir?

Flest bendir til þess að ekki sé neinn munur á því hve oft fólk er
bitið, heldur hvernig þeir sem bitnir eru svara bitinu. Þeir sem
svara bitum heiftarlega hafa myndað eins konar ofnæmi gegn
eggjahvítuefnum sem mýið skilur eftir i húðinni. Algengustu
einkennin eru rauðar bólur eða hnútar sem eru mjög klæjandi.
Í flestum tilvikum ganga einkenni yfir á 7-10 dögum án
meðferðar, en á þeim tíma getur sjúklingnum liðið frekar illa
vegna kláða, sérstaklega fyrstu dagana.
Ef viðkomandi einstaklingur er með mjög slæmt ofnæmi geta
myndast blöðrur í húðinni, eins og sjá má hér að neðan.
Ef bitin eru mjög mörg og/eða svörunin kröftug geta fylgt almenn
einkenni, s.s. slappleiki eða jafnvel hiti. Ofnæmislosti hefur verið
lýst, en er mjög sjaldgæft.


Eru einhverjir þættir sem auka líkurnar á biti?
Mýið dregst að mannskepnunni vegna líkamshita, koltvísýrings í
útöndunarlofti og svita. Þannig hafa mýflugur minni áhuga á þeim
sem svitna ekki, eða svitna lítið. Margir kannast við að mýið
dregst að þeim þegar þeir eru á fullu úti í lóð og svitinn bogar af
þeim. Einnig er líklegt að bakteríur sem búa á húð okkar geti
dregið að sér mýflugur. Áfengisneysla dregur einnig að sér
mýflugur og eykur því líkur biti. Það því sennilega ekki góð
hugmynd að fá sér einn kaldann og halda síðan niður að vatni á
lygnum degi.


Er hægt að koma í veg fyrir mýbit?
Klæðnaður og hanskar eru hjálplegur. Yfir höfuð má setja sérstök
net. Einnig eru til sérstök efni sem húða má á sig, eða a svæði þar
sem flugurnar eru. Þar er um að ræða tvo aðalflokka, kemísk efni
og efni sem eru unnin úr jurtum. Af þeim síðarnefndu eru vörur
sem innihalda cítronella, piparminntu, sojabaunaolíu, lavander,
tee-tree olíu og eucalyptus.
Kemísku efnin eru fjölmörg, en einna algengast er N,N-diethyl-3-
methylbenzamide. Í flestum lyfjabúðum er hægt að fá fjölmörg
efni til að draga úr áhuga mýflugnanna. Gallinn við flest þessi efni
er að þau eru rokgjörn og þarf að bera eða úða þeim á sig með
reglulegu millibili.


Hvað er til ráða ef maður hefur verið bitinn?

Antihistamín er hægt að fá í handkaupum í lyfjabúðum. Þau draga
úr kláðanum og bólgusvöruninni. Einnig er hægt að nota krem
sem draga úr bólgunni. Þau krem þarf að fá lyfseðil fyrir hjá lækni
og dugir ekkert neða sterk krem ef þau eru notuð á annað borð. Í
undantekningartilvikum eru notuð sterk bólgueyðandi lyf sem
tekin eru inn.

Frekari upplýsingar á: